Yaþamýný tehlikeye atarak, çok sayýda Yahudiyi Ýkinci Dünya Savaþý sýrasýnda soykýrýmdan kurtaran, ancak savaþýn son dönemlerinde Ruslar tarafýndan tutuklanýp bir daha kendisinden haber alýnamayan Ýsveçli diplomat Raoul Wellenberg'in adýný taþýyan Wallenberg Vakfý ile Ýsrail'deki Türkiyeliler Birliðinin ortaklaþa yaptýðý çalýþmayla Nazi soykýrýmýnda Yahudileri kurtaran Türklerle ilgili araþtýrma yapýlýyor,
bilgi ve belgeler toplanýyor.
 
Hepsi gerçek

Wallenberg Vakfý araþtýrmacýlarýndan Daniel Rainer, A.A muhabirine yaptýðý açýklamada, Ýkinci Dünya Savaþý sýrasýnda Yahudileri kurtaranlarý dünyaya tanýtmayý amaçladýklarýný, yeni nesillere gerçek kurtarma hikayelerinden hareketle "insan hayatýný kurtarmanýn önemli ve iyi bir þey olduðunu" anlatmaya çalýþtýklarýný belirtti.
 
Bu hayat hikayeleriyle ilk ve ortaokul, hatta üniversite düzeyinde bir eðitim programý oluþturmaya çalýþtýklarýný anlatan Rainer, bu eðitim programýnýn okullarýn müfredatýna alýnarak, ders olarak okutulmasýný hedeflediklerini kaydetti.

Rainer'in verdiði bilgiye göre, 1997'de, ABD Kongre üyesi Macar Tom Lantos ile Arjantinli iþ adamý ve hümanist Baruch Tenenbaum tarafýndan kurulan vakýf, son dönemde özellikle Müslüman ülkelerde Yahudileri soykýrýmdan kurtaranlarla ilgili araþtýrmalara aðýrlýk verdi.
 
Türk diplomatlarýn çabalarý

Rainer, "Türkiye, bizim için çok ilgi çekici" derken, söz konusu savaþ sýrasýnda Ankara ile Almanya arasýndaki iliþkilere raðmen, özellikle Fransa'daki Türk diplomatlarýnýn, soykýrýmýn muhtemel kurbaný olacak Yahudileri kurtarmak için büyük çaba sarf ettiklerini örneklerle aktardý.

Ýsrail'de soykýrýmý unutturmamak için yapýlan Yad Vaþem (Soykýrým anýt ve müzesi) yönetiminin, Yahudileri kurtaran Türkler arasýnda sadece diplomat Selahattin Ülkümen'i onurlandýrdýðýný aktaran Rainer, Yad Vaþem'in bu konudaki araþtýrmalarý kendisinin yapmadýðýný; ancak getirilen belgeleri inceleyerek, harekete geçip,gereken payeleri verdiðini anlattý.
 
Necdet Kent

Bir sivil toplum kuruluþu olan, Kudüs'ün yaný sýra New York, Berlin ve Buenos Aires de de þubeleri bulunan Wallenberg Vakfý'nýn, Yahudileri kurtaran Türkleri araþtýrarak, haklarýnda bilgi ve kanýt toplamaya uðraþtýðýný belirten Rainer, Fransa'da, o dönemde Marsilya'da Konsolos yardýmcýsý olarak görev yapan genç diplomat Necdet Kent örneðini verdi.

Rainer, Necdet Kent'in o yýllarda Fransa'da bulunan Fransýz vatandaþý Türk Yahudilere Türk vatandaþlýðý belgesi verdiðini, vatandaþlýðýný kaybetmiþ olanlara da gayrimuntazam vatandaþlýk belgeleri düzenlediðini ifade etti.
 
Ýnanýlmaz kurtarma öyküleri

Kent'in sadece kimlik belgesi düzenlemekle kalmayýp, Yahudileri kurtarmak için hayatýný da riske attýðýný anlatan Rainer, Kent'in hikayesini þöyle özetledi:

"Bir gece, konsoloslukta tercüman olarak çalýþan, Türk Yahudi Sidi Ýþçan, Kent'in evine gelerek, 80 kadar Türk Yahudinin Naziler tarafýndan toplandýðýný ve Almanya'ya gönderileceklerini bildirdi. Bunun üzerine Kent, yataðýndan fýrlayarak, Ýþçan ile birlikte doðru Marsilya tren istasyonuna gitti, Nazi subayýndan trendeki Türk Yahudilerin indirilmesini, serbest býrakýlmalarýný talep etti. Bu sözlerine Nazi subayý gülerek karþýlýk verip yardýmcý olmayýnca, Kent ve Ýþcan ayný trene bindiler.
 
Bazý Alman görevliler bu durumdan çekinerek, treni muhtemelen Arles veya Nimes istasyonunda durdurup, Kent ve Ýþcan'ýn trenden inmelerini istediler. Necdet Kent, ancak ve ancak diðer Türk vatandaþlarýnýn da inmeleri halinde kendisinin de ineceðini söyledi.

Almanlar sonunda diplomatik bir skandala neden olmamak için Kent'in talebini kabul etmek durumunda kaldýlar ve böylece 80 kiþilik Yahudi grubu trenden indirildi."

Wallenberg Vakfý araþtýrmacýsý Daniel Rainer'in verdiði bilgiye göre, vakýf, bu trenden indirilen kiþileri veya çocuklarýný, torunlarýný; onlarýn bu yaþadýklarýný bilen kiþileri araþtýrýyor.
 
Vakýf sadece Necdet Kent ile ilgili deðil, Fransa'da Vichy hükümeti döneminde hayat kurtarma operasyonlarýna karýþmýþ Türk diplomatlarý ile ilgili geniþ bir araþtýrma yürütüyor. Bu araþtýrmanýn hedefinde halihazýrda görünen isimler o dönemdeki Büyükelçi Behiç Erkin, Konsolosluk görevlileri Necdet Kent, Namýk Kemal Yolga, Fikret Þefik Özdoðancý, Bedii Arbel ve Fuad Carým.

150 Yahudiyi kurtaran Ýranlý diplomat

Vakýf ayrýca Tunuslu diplomat Kemal Abdülvahap ile o dönemde 150 kiþilik bir Yahudi grubunu kurtardýðý belirtilen Ýranlý diplomat Abdül Hüseyin El Serdari hakkýnda bilgi topluyor. Vakfýn üzerinde çalýþtýðý isimler arasýnda Julio Palencia, Bernardo Rolland de Miota ve Sebastian Romero Radigales adlý 3 Ýspanyol diplomat ve baþka isimler de var.

Raoul Wallenberg Vakfý ile Ýsrail'deki Türkiyeliler Birliðinin yürüttüðü proje çerçevesinde, o dönemde Türk diplomatlarýn yardýmlarýyla kurtulmuþ kiþiler veya aileleri, varsa bunlarla ilgili bilgileri olan herkese çaðrý yapýlýyor.
 
Ödüllendirmek istiyorlar
 
Bu kiþilerden bilgi saðlanmasý, görüþülmesi; toplanacak bilgi, tanýk ifadeleri ve diðer belgeler deðerlendirilerek, söz konusu isimlere hak ettikleri onurun verilmesi amaçlanýyor. Bu bilgiler ve belgeler ýþýðýnda vakýf ve birlik, Yad Vaþem'e baþvurarak, bu kiþilerin ödüllendirilmesini saðlamayý öngörüyor.

Wallenberg Vakfý araþtýrmacýsý Rainer, bu kiþilerle ilgili bilgilere sahip olanlarýn "irworwf.org" adresine elektronik postayla ulaþabileceklerini de belirtti.

Yad Vaþem, 1990 yýlýnda, Rodos'ta Konsolos iken Yahudileri katliamdan kurtaran Selahattin Ülkümen'e "Uluslararasý Dürüst Madalyasý" vermiþti.

Bu haber 313 defa okundu.