“Virgül” dergisinde Oðuz Eren tarafýndan yapýlan derlemeye göre, Türkiye, “klasik polisiyede Ýngiliz salon polisiyesi þablonundan uzaklaþýp egzotik mekanlara yer verme eðilimi” ve Soðuk Savaþ'ýn hüküm sürdüðü dönemde, “klasik casus romanlarýnda düþman addedilen SSCB ile komþu, Batý müttefiki bir ülke” olmasý nedeniyle polisiye romanlara mekan seçildi.

Bu tür casus romanlarýnda Türkiye, Ýngiliz veya Amerikalý ajanlarla Rus meslektaþlarý arasýndaki çarpýþmalara sahne olurken, Soðuk Savaþ dönemindeki casus romanlarýnýn yerini bugün uluslararasý terör ve suç örgütleri ile uyuþturucu mafyasýný konu alan suç romanlarý aldý. Mekan olarak Türkiye'yi seçen ve bazýlarý da Türkçeleþtirilmemiþ polisiyelerden bazýlarý þöyle:

-Ýstanbul'un Esrarý: Ýstanbul'da geçen ilk gerçek polisiye, Fransýz yazar Paul de Regle'nin “Ýstanbul'un Esrarý” adlý romanýydý. Eser, 1912 yýlýnda yayýmlanmýþtý.

-Arsen Lüpen: Arsen Lüpen'in Ýstanbul'un bir köþkünde geçen kýsacýk macerasýnýn özgün ismi “Les Confidences d'Arsene Lupin” idi. 1913 tarihli öykü derlemesi, Türk okuruyla “Arsen Lüpen Ýstanbul'da” ismiyle buluþtu. Selek Yayýnevinin “Arsen Lüpen” serisinin 16. kitabý olarak, Selami Ýzzet Sedes'in çevirisiyle 1958'de basýlan kitabýn son öyküsünde, Ýkbal Haným, bir dostuna meþhur hýrsýzýn kendisine nasýl yardým ettiðini anlatýyordu.

ÞARLO DA ÝSTANBUL'DA

-Þarlo Ýstanbul'da: Charlie Chaplin filmlerinin meþhur serserisi, aktörünü þöhrete kavuþturduðu ilk yýllarda 16 kitaplýk bir polisiye parodi serisinin de kahramaný oldu.

Dönemin en sevilen polisiye karakterlerinden Nick Carter'ýn bir takliti olan Nick Parter'ýn baþ yardýmcýlýðýný yapan Þarlo'nun bu macerasý, 1924'te “Þarlo Polis Hafiyesi: Gülünçlü Sergüzeþtleri” adýyla Türkçe'ye çevrildi. Orijinal serinin yazarýnýn kim olduðu bilinmezken, çevirileri yapan Bedia Servet'in daha sonralarý “Served Bedi” imzasýyla birçok eseri yayýnlanan Peyami Safa olduðuna kesin gözüyle bakýldý.

Serinin “Þarlo Ýstanbul'da” ismini taþýyan kitabýnda Þarlo'nun niþanlýsý, Ýstanbul'da yaþayan halasýnýn vefatý üzerine ilk vapurla Türkiye'ye geliyordu. Þarlo da onu “her biri 5-10 kadýn seven Türklerin onu haremlerine atacaðý” korkusuyla sýkýntý geçirerek Türkiye'ye gelerek kötü bir sürprizle karþýlaþýyordu. Kitapta, çevirmen tarafýndan sonradan eklendiði sanýlan “Þarlo'nun Türklerden korkusunun beyhude olduðunu anlayarak Ýngilizler'in Türkler'e zulmünden dem vurduðu ve Ýstanbul'a hayranlýðýný” dile getirdiði bölümler de yer alýyordu.

-Doðu Ekspresi'nde Cinayet: “Polisiyenin kraliçesi” Agatha Christie'nin en tanýnmýþ eseri olan “Doðu Ekspresinde Cinayet”in konusu aslýnda Ýstanbul'da geçmiyordu. Ancak dedektif Hercule Poirot, Suriye dönüþü Ýstanbul'da birkaç gün geçirmek için Toros Ekpresi ile Türkiye'ye gelip Ýstanbul'daki Tokatlýyan Oteli'ne yerleþmesinin ardýndan ulaþan acil telgrafla Doðu Ekspresi'nde yer ayýrtarak hemen dönmek zorunda kalýyordu.

Agatha Christie'nin pek bilinmeyen bir karakteri olan Parker Pyne'ýn da “Parker Pyne Investigates” adlý macerasýnda Ýstanbul konu edildi. Pyne, kocasýyla Ýstanbul'da buluþmaya giden yol arkadaþýna çalýnan mücevherlerin bulunmasý için yardým ediyordu. Muammanýn çözümü yine Tokatlýyan Oteli'nde gerçekleþiyor ve Christie, birkaç cümleyle Haliç'te cami minarelerine karþý bir akþam üstü manzarasýnýn güzelliðini betimliyordu.

“ÝSTANBUL'DA BÜYÜK KARGAÞA”

-Ian Fleming: James Bond'un “babasý” Ian Fleming, 1955'te “Sunday Times” için uluslararasý bir polis konferansýna katýlmak üzere Türkiye'de bulunmuþtu. Bu sýrada 6-7 Eylül olaylarýnýn patlak vermesi üzerine Fleming, gazeteye “Ýstanbul'da Büyük Kargaþa” adlý bir makale yazdý. Bu geziden sonra aklýnda çoðu Ýstanbul'da geçen bir Soðuk Savaþ romaný yazma fikri oluþtu. Gezide tanýk olduðu olaylarýn etkisiyle romanda Türk polisine layýk görülen rol olumsuz oldu.

-Hedef: Ankara: Sam Durell romanlarýnýn 8'i Türkçe'ye çevrilirken, “Hedef: Ankara” bunlardan 15'incisi oldu. Romanda, Türkiye'nin doðusunda yaþanan büyük bir deprem sonucu Bartýn'a 30 kilometre mesafede Musa Daðý'nýn sarp yamaçlarýnda kurulu Amerikan üssü ile irtibat kesilmesi ve burada yaþanan mücadeleyi anlatýyordu.

-Nick Carter: 1886'da dergilerde boy gösteren, Sherlock Holmes'dan eski olmasýna raðmen onun taklidi olmakla suçlanan Nick Carter, 1940'lý yýllarda yeniden ünlendi. Özgün Nick Carter ile ismi dýþýnda benzerlik taþýmayan kahraman, 1965 tarihli “Ýstanbul-Manning Lee Stokes” adlý macerada Türkiye'ye geldi. Dört kiþiyi öldürmek üzere Türkiye'ye gelen Carter, 1973 yýlýnda da yeni bir görevle gelerek masum olduðu halde hapishanede bulunan Sir Albert'ý buradan kaçýrmaya çalýþtý.

-SAS Ýstanbul'da: “Mrs. Pollifax” adlý karakter, CIA adýna ülke ülke gezerken, serinin 1970 tarihli romanýyla Türkiye'ye de konuk oldu. CIA operasyon amiri Carstairs, Polifax'i gündelik yaþantýsýndan koparýp Rus casusu Magda Frenci-Sabo'yu Amerika'ya getirmesi için Ýstanbul'a yolladý. Sovyetler'den kaçarak Türkiye'ye ulaþmayý baþaran meþhur casusu ele geçirmek isteyen tek ülke de ABD olmadýðý için Mrs. Polifax Türkiye'yi terk etmeden önce Sabo'nun ýsrarýyla maceralý bir Yozgat yolculuðuna çýktý. Romanda 2 Nasreddin Hoca fýkrasý da yer aldý.